آیا خیانت در امانت یک جرم مستقل است؟
حتما شما هم واژه «خیانت در امانت» را از زبان وکلا یا شاکیان شنیدهاید. البته این اصطلاح در میان حسابداران و تجار بیشتر رواج دارد که علت آن را در ادامه خواهیم گفت. اما جالب است بدانید که در بسیاری از نظامهای حقوقی در سراسر جهان و از جمله کشور ایران، جرم مستقلی تحت عنوان خیانت در امانت وجود ندارد و در واقع هرگونه تصرف در اموال غیر، چه اینکه تصرف عدوانی باشد یا تصرف اموال به امانت گذاشتهشده، ذیل سرفصل سرقت طبقهبندی میشوند.
اما در فقه اسلامی، مبحث امانت یک سرفصل مستقل است که روایات زیادی در این باب وارد شده و به عنوان عملی مذموم شناخته شده است. شاید به همین دلیل، تصور عموم بر این است که «خیانت در امانت» به عنوان یک جرم مستقل قابل پیگیری است. البته بر اساس قانون مجازاتهای اسلامی، مادههای 119، برخی از جرایم معین ذیل عنوان خیانت در امانت طبقهبندی شده است از جمله سواستفاده از ناتوانی افراد محجور و همچنین سواستفاده از سفیدمهر.
طبق این قوانین، چنانکه اموال منقول و غیرمنقول یا اوراق بهادار سفید امضا نظیر سفته، چک، و نظایر اینها، به عنوان اجاره یا رهن یا به عنوان وکالت و ضمانت به شخصی سپرده شود، و مقرر شده باشد که این اموال یا اوراق به فرد امانتدهنده عودت داده شود، چنانچه شخص گیرنده در این اموال تصرف کند یا به ضرر مالکین به کار برد، مشمول جرم خیانت در امانت شناخته شده و به حبس از 6 تا 3 ماه محکوم خواهد شد.
این نکته بسیار مهم است و کسانی که تجربه کافی در این زمینه ندارند ممکن است در مراودات تجاری مشمول خیانت در امانت شوند. به عنوان مثال، ممکن است شخص فروشنده چکی را به عنوان ضمانت پرداخت از خریدار اخذ کند و کالایش را به صورت مدت دار بفروشد. چنانچه خریدار در موعد مقرر نسبت به پرداخت بدهی خود اقدام نکند، این تصور برای فروشنده وجود دارد که میتواند چک ضمانت را همانند چک پرداخت از سوی مشتری خرج کند. در صورتی که فروشنده چنین اشتباهی را مرتکب شود و چک ضمانت خریدار را به شخص دیگری واگذار کند یا برای وصول آن اقدام نماید، مشمول جرم خیانت در امانت شناخته خواهد شد. چنین شرایطی است که باعث میشود در مراودات و معاملات تجاری بهرهگیری از خدمات مشاوره حقوقی ضروری باشد.
عناصر جرم خیانت در امانت
جرم خیانت در امانت را میتوان واجد اجزای مادی و معنوی دانست. به عبارت دیگر، به لحاظ قانونی، زمانی جرم خیانت در امانت واقع شده است که عنصر اصلی جرم یعنی به ودیعه گذاشتن مال از سوی مالک اتفاق افتاده باشد. یعنی مالک باید بتواند اثبات کند که اموالی را با هدف استرداد در اختیار کسی قرار داده است و صرفاً تصرف در اموال غیر بدون رضایت، مشمول جرم خیانت در امانت نخواهد بود. جزء معنوی جرم عبارتست از سوء نیست و عمل تعمدی به منظور زیان رساندن به مالک. این سوء نیت یا آسیبرسانی میتواند به شکل فعل و یا ترک فعل محقق شود. به عبارتی دیگر استفاده از اموال امانت گذاشته شده یا سهلانگاری در نگهداری آن نیز میتواند مشمول جرم خیانت در امانت باشد.
برخی از اعمال گرچه به ظاهر ممکن است شبیه به جرم خیانت در امانت باشد اما از لحاظ قانونی در این دسته جای نمیگیرند. مثلاً چنانچه فردی مال مسروقه را به امانت بگیرد و آن را نزد صاحبش بازگرداند در شمول قانون خیانت در امانت قرار نخواهد گرفت. و یا اگر فرد امین، حیوان یا نباتی که به امانت به او سپرده شده است ولی در شرف مرگ یا اضمحلال است را با هدف حفظ مال مالک بفروشد و ما به ازای پول آن را برگرداند، خائن به امانت محسوبنخواهد شد. همچنین اگر فرد امانتگیرنده فوت کند، و ورثه او، اموال امانت را تصاحب کنند، به عنوان خیانت در امانت شناخته نخواهد شد.
خیانت در امانت از دیدگاه قانون تجارت
علاوه بر توضیحاتی که در بالا درباره ارتباط اسناد ضمانت در معاملات و جرم خیانت در امانت دادیم، مصادیق دیگری نیز در قانون تجارت تحت عنوان خیانت در امانت شناخته میشود. مثلاً اگر شخصی به عنوان نماینده یا وکیل دیگری وارد معامله شود، چنانچه مغایر با عرف تجارت، وجوهی را از طرف مقابل اخذ کند، مشمول جرم خیانت در امانت خواهد شد. در خصوص حقالعملکاری نیز چنانچه قیمت خرید یا فروش کالا، بیشتر یا کمتر از قیمتهای واقعی به صاحب مال اعلام شود، خیانت در امانت صورت گرفته است. مثال دیگر در این زمینه، مدیریت تسویه شرکتها ورشکسته است که در صورت حیف و میل و سهلانگاری مدیر تسویه، مشمول جرم خیانت در امانت خواهد شد.
خیانت در امانت یکی از جرائم متاثر از جهل عموم نسبت به قوانین حقوقی است و بسیاری افراد نادانسته به آن دچار میشوند. بنابراین به کارگیری دانش حقوقی و وکیل خیانت در امانت برای جلوگیری از تبعات این جرم برای اشخاص حقیقی و حقوقی ضروری خواهد بود.
اثبات جرم خیانت در امانت
جرم خیانت در امانت، از جمله جرایم آنی بوده و موکول به نتیجه است. به عبارت دیگر تصور خیانت در امانت و یا اقدامی که منتج به نتیجه زیانآور برای مالک نشود، جزو این جرم محسوب نخواهد شد. و این یکی از وجوه افتراق خیانت در امانت و سرقت است. به همین دلیل، چنانچه فرد امین اقدام به خیانت در امانت کند اما در نهایت نتیجه زیانآوری برای مالک محقق نشود، فرد مذکور مجازات نخواهد شد و قانون نیز در این باره ساکت است.
بر اساس ماده 673 قانون مجازاتهای اسلامی، سوءاستفاده از سفید مهر یا سند سفید امضا جزو طبقه جرم خیانت در امانت به شمار میرود. سوء استفاده از اسناد (مثلاً اخذ وام روی سند) امانتی نیز در همین دسته جای میگیرد.
برای اثبات جرم خیانت در امانت، شرایط اندکی پیچیده است و مستلزم توجه به نکات ظریف حقوقی است. اما مهمترین عامل اثبات جرم، اثبات عنصر اصلی جرم یعنی «سپردن مال» است. یعنی دو بعد باید برای اثبات جرم خیانت ثابت شود یکی اثبات اینکه مال به امانت سپرده شده و دیگری اینکه شخص امین به قصد تخریب یا آسیب و زیان به شخص مالک از آن اموال سوءاستفاده کرده است. این قصد میتواند تعمدی و یا سهلانگارانه بوده باشد.
از جمله شواهدی که برای اثبات این مدعی در دادگاه پذیرفته خواهد شد عبارتند از کلیه مستندات مربوط به معاملات، شهود، اسناد مالکیت، گزارشات پلیس، پیامهای رد و بدل شده و یا فایلهای صوتی تصویری که به موجب آنها عناصر جرم به اثبات میرسند. در مراحل بعدی، سوگند و علم قاضی به حکم نهایی درباره تحقق جرم خیانت در امانت منجر خواهد شد.
برای کسب اطلاعات بیشتر در خصوص اثبات جرم خیانت در امانت و راههای برطرف کردن این اتهام، میتوانید با وکیل پایه یک تماس بگیرید.
تماس با وکیل خیانت در امانت:
021-26135865 021-26135345
