دادخواست اثبات مالکیت و رفع تصرف عدوانی یکی از موضوعات مهم در دعاوی ملکی است که معمولا زمانی مورد توجه قرار میگیرد که شخصی مدعی مالکیت یک ملک باشد و در عین حال شخص دیگری بدون رضایت او، ملک را در تصرف خود گرفته باشد. با این حال، برخلاف چیزی که از عنوان این عبارت به نظر میرسد، دعوای اثبات مالکیت و دعوای رفع تصرف عدوانی دو دعوای مستقل با شرایط و ارکان متفاوت هستند و در همه موارد نمیتوان آنها را بهصورت همزمان مطرح کرد.
در دعوای اثبات مالکیت، هدف اصلی خواهان این است که مالکیت خود را نسبت به ملک برای دادگاه اثبات کند؛ اما در دعوای رفع تصرف عدوانی حقوقی، تمرکز اصلی دادگاه بر سبق تصرف خواهان، تصرف بعدی خوانده و عدوانی بودن این تصرف است و اثبات مالکیت، رکن اصلی این دعوا محسوب نمیشود.
به همین دلیل، پیش از تنظیم دادخواست باید مشخص شود که مشکل اصلی پرونده، اختلاف بر سر مالکیت ملک است یا تصرف غیرمجاز شخص دیگر. انتخاب اشتباه عنوان دعوا میتواند موجب صدور قرار عدم استماع، رد دعوا یا طولانی شدن روند رسیدگی شود.
در ادامه، شرایط دادخواست اثبات مالکیت و رفع تصرف عدوانی، تفاوت این دو دعوا، مدارک موردنیاز، دادگاه صالح، نحوه اثبات سبق تصرف و نمونه دادخواست را بررسی میکنیم.
دادخواست اثبات مالکیت و رفع تصرف عدوانی چیست؟
برای درک صحیح این موضوع ابتدا باید دو دعوای «اثبات مالکیت» و «رفع تصرف عدوانی» را از یکدیگر تفکیک کرد.
دعوای اثبات مالکیت چیست؟
دعوای اثبات مالکیت زمانی مطرح میشود که شخص مدعی باشد مالک یک ملک است، اما مالکیت او به دلایلی محل اختلاف قرار گرفته یا نیاز به اثبات قضایی دارد.
در چنین پروندهای، خواهان از دادگاه میخواهد بر اساس مدارک و دلایلی مانند قرارداد، مبایعهنامه، اسناد پرداخت، شهادت شهود، سابقه تصرف و سایر مستندات، مالکیت او را احراز کند.
نوع اسناد، وضعیت ثبتی ملک و اینکه ملک دارای سابقه ثبت رسمی است یا خیر، در امکان طرح و نحوه رسیدگی به دعوای اثبات مالکیت اهمیت بسیار زیادی دارد.
رفع تصرف عدوانی چیست؟
طبق ماده ۱۵۸ قانون آیین دادرسی مدنی، دعوای تصرف عدوانی در واقع ادعای متصرف سابق است مبنی بر اینکه شخص دیگری بدون رضایت او، مال غیرمنقول را از تصرف وی خارج کرده و خواهان اعاده تصرف خود است.
بنابراین در تصرف عدوانی حقوقی، دادگاه بیش از آنکه به مالک واقعی ملک توجه کند، بررسی میکند که:
- چه کسی قبلا ملک را در تصرف داشته است؛
- چه شخصی بعدا ملک را تصرف کرده است؛
- آیا تصرف جدید بدون رضایت متصرف سابق یا بدون مجوز قانونی انجام شده است.
تفاوت اثبات مالکیت با رفع تصرف عدوانی چیست؟
اثبات مالکیت و رفع تصرف عدوانی هدف یکسانی ندارند. در دعوای اثبات مالکیت، خواهان میخواهد مالک بودن خود را ثابت کند؛ اما در رفع تصرف عدوانی، خواهان قصد دارد تصرف سابق خود را بازگرداند.
مهمترین تفاوتها را میتوان به شکل زیر خلاصه کرد:
| موضوع | اثبات مالکیت | رفع تصرف عدوانی |
|---|---|---|
| موضوع اصلی | احراز مالکیت | حمایت از تصرف سابق |
| نیاز به اثبات مالکیت | بله، موضوع اصلی دعواست | خیر، در دعوای حقوقی رکن اصلی نیست |
| نیاز به اثبات سبق تصرف | ممکن است یکی از دلایل باشد | بله |
| نوع مال | بسته به موضوع دعوا | مال غیرمنقول |
| تمرکز دادگاه | مالک واقعی چه کسی است؟ | متصرف سابق چه کسی بوده است؟ |
| نتیجه اصلی | احراز مالکیت | اعاده تصرف |
ماده ۱۶۱ قانون آیین دادرسی مدنی نیز مقرر میکند که در دعوای تصرف عدوانی، خواهان باید ثابت کند ملک پیش از تصرف خوانده در اختیار او بوده و بدون رضایت وی یا به غیر وسیله قانونی از تصرفش خارج شده است.
آیا اثبات مالکیت برای رفع تصرف عدوانی لازم است؟
در دعوای حقوقی رفع تصرف عدوانی، اثبات مالکیت الزاما شرط اصلی موفقیت در دعوا نیست. خواهان باید پیش از هر چیز بتواند سبق تصرف خود را اثبات کند.
برای مثال، فرض کنید شخصی سالها زمینی را در اختیار داشته و از آن استفاده میکرده است. فرد دیگری بدون رضایت او وارد زمین شده و آن را در اختیار میگیرد. در چنین شرایطی ممکن است متصرف سابق بتواند با اثبات سبق تصرف خود، دعوای رفع تصرف عدوانی مطرح کند، حتی اگر موضوع مالکیت هنوز میان طرفین محل اختلاف باشد.
البته داشتن سند مالکیت میتواند نقش مهمی در اثبات سبق تصرف داشته باشد.
مطابق ماده ۱۶۲ قانون آیین دادرسی مدنی، ارائه سند مالکیت در دعاوی تصرف عدوانی میتواند دلیل بر سبق تصرف و استفاده از حق محسوب شود؛ مگر اینکه طرف مقابل بتواند سبق تصرف خود را به طریق دیگری اثبات کند.
آیا میتوان دادخواست اثبات مالکیت و رفع تصرف عدوانی را همزمان مطرح کرد؟
این یکی از مهمترین نکات مربوط به موضوع «دادخواست اثبات مالکیت و رفع تصرف عدوانی» است.
پاسخ در بسیاری از پروندهها خیر است.
ماده ۱۶۳ قانون آیین دادرسی مدنی مقرر کرده است کسی که درباره مالکیت یا اصل حق ارتفاق یا انتفاع اقامه دعوا کرده باشد، نمیتواند نسبت به همان موضوع دعوای تصرف عدوانی یا ممانعت از حق مطرح کند.
در یک نشست قضایی نیز هیأت عالی همین برداشت را تأیید کرده و اعلام شده است که اگر شخص دعوای مالکیت مطرح کرده باشد، طرح دعوای تصرف عدوانی نسبت به همان موضوع با محدودیت ماده ۱۶۳ روبهرو خواهد شد.
بنابراین، صرف اینکه کاربر عبارت «دادخواست اثبات مالکیت و رفع تصرف عدوانی» را جستجو میکند به این معنا نیست که باید این دو خواسته را بدون بررسی در یک دادخواست قرار داد.
اگر هر دو خواسته در یک دادخواست مطرح شوند چه اتفاقی میافتد؟
بسته به نحوه طرح دعوا و شرایط پرونده، دادگاه ممکن است نسبت به دعوای تصرف عدوانی قرار عدم استماع صادر کند.
به همین دلیل، پیش از ثبت دادخواست باید مشخص شود که خواهان قصد دارد:
- مالکیت خود را اثبات کند؛
- بر اساس سبق تصرف، رفع تصرف عدوانی بخواهد؛
- یا با اثبات مالکیت، دعوای دیگری مانند خلع ید مطرح کند.
این انتخاب از مهمترین مراحل پروندههای ملکی است.
ارکان دعوای رفع تصرف عدوانی چیست؟
برای موفقیت در دعوای حقوقی رفع تصرف عدوانی معمولا سه موضوع اساسی باید اثبات شود.
۱. سبق تصرف خواهان
خواهان باید نشان دهد که پیش از خوانده، ملک را در اختیار و تصرف داشته است.
سبق تصرف را میتوان بسته به شرایط پرونده با اسناد و مدارکی مانند:
- سند مالکیت
- قرارداد
- قبوض
- شهادت شهود
- تصاویر
- گزارش محلی
- تامین دلیل
- اسناد مربوط به بهرهبرداری از ملک
- سایر قرائن و مستندات
اثبات کرد.
۲. تصرف فعلی یا لاحق خوانده
باید مشخص شود که پس از تصرف خواهان، خوانده ملک را در اختیار گرفته است.
صرف وجود اختلاف میان طرفین کافی نیست؛ تصرف خوانده نسبت به ملک موضوع دعوا باید احراز شود.
۳. عدوانی بودن تصرف
تصرف خوانده باید بدون رضایت خواهان یا بدون مجوز قانونی صورت گرفته باشد.
این موضوع در ماده ۱۶۱ قانون آیین دادرسی مدنی نیز مورد توجه قرار گرفته است.
شرایط طرح دعوای اثبات مالکیت چیست؟
شرایط اثبات مالکیت تا حد زیادی به وضعیت ثبتی ملک بستگی دارد.
خواهان باید ادلهای داشته باشد که بتوان بر اساس آنها رابطه مالکانه او نسبت به ملک را احراز کرد.
این دلایل میتواند شامل موارد زیر باشد:
- مبایعهنامه
- قرارداد خرید و فروش
- صلحنامه
- اسناد پرداخت ثمن
- شهادت شهود
- اقرار
- سابقه تصرف
- اسناد و سوابق ثبتی
- احکام قضایی قبلی
- سایر دلایل قابل استناد
نکته مهم این است که دعوای اثبات مالکیت درباره ملکی که وضعیت ثبتی رسمی مشخصی دارد، باید با توجه به مقررات ثبت و وضعیت سند رسمی آن بررسی شود. بنابراین نمیتوان در همه پروندهها صرفا با ارائه یک قولنامه، دعوای اثبات مالکیت را به شکل یکسان مطرح کرد.
مدارک لازم برای دادخواست اثبات مالکیت و رفع تصرف عدوانی
مدارک مورد نیاز با توجه به نوع دعوا متفاوت است؛ اما بهطور کلی ممکن است اسناد زیر مورد استفاده قرار گیرند:
مدارک مربوط به مالکیت
- سند رسمی مالکیت
- مبایعهنامه یا قولنامه
- صلحنامه
- قرارداد انتقال
- اسناد پرداخت وجه
- سوابق ثبتی
- انحصار وراثت و مدارک ارث در پروندههای ارثی
مدارک اثبات سبق تصرف
- سند مالکیت
- اجارهنامه
- قبوض آب، برق، گاز یا سایر خدمات
- شهادت شهود
- تصاویر و فیلم
- گزارش کلانتری یا مراجع مربوط
- تامین دلیل
- مدارک مربوط به ساخت، کشت یا بهرهبرداری از ملک
مدارک اثبات تصرف خوانده
هر مدرکی که نشان دهد ملک در حال حاضر یا پس از خواهان در اختیار خوانده قرار گرفته است، میتواند در رسیدگی موثر باشد.
در برخی پروندهها، معاینه محل، تحقیق محلی یا کارشناسی نیز میتواند برای روشن شدن وضعیت تصرف ضرورت پیدا کند.
نمونه دادخواست رفع تصرف عدوانی
متن دادخواست باید بر اساس شرایط واقعی هر پرونده تنظیم شود و استفاده از یک نمونه عمومی بدون بررسی اسناد توصیه نمیشود؛ اما ساختار کلی آن میتواند به شکل زیر باشد:
خواهان: مشخصات متصرف سابق
خوانده: مشخصات متصرف فعلی
خواسته: صدور حکم بر رفع تصرف عدوانی از ملک واقع در …
دلایل و منضمات: اسناد مربوط به سبق تصرف، سند مالکیت در صورت وجود، شهادت شهود، تامین دلیل، تصاویر، تحقیقات محلی و سایر مستندات.
شرح دادخواست:
اینجانب پیش از خوانده، ملک واقع در … را در تصرف داشته و از آن استفاده میکردم. خوانده بدون رضایت و بدون مجوز قانونی، ملک مذکور را از تصرف اینجانب خارج کرده و در حال حاضر آن را در اختیار دارد. با توجه به مدارک و دلایل ارائهشده مبنی بر سبق تصرف اینجانب و تصرف لاحق و عدوانی خوانده، تقاضای صدور حکم بر رفع تصرف عدوانی و اعاده تصرف مورد استدعاست.
تنظیم نهایی دادخواست باید با شرایط ثبتی ملک، نوع تصرف و مدارک پرونده هماهنگ باشد.
نمونه دادخواست اثبات مالکیت
در پرونده اثبات مالکیت نیز خواسته و شرح دادخواست باید متناسب با منشا مالکیت تنظیم شود.
ساختار کلی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
خواهان: شخص مدعی مالکیت
خوانده: شخص یا اشخاصی که مالکیت خواهان در برابر آنان باید اثبات شود
خواسته: اثبات مالکیت نسبت به ملک …
دلایل و منضمات: مبایعهنامه، قرارداد، اسناد پرداخت، شهادت شهود، سوابق ثبتی و سایر ادله.
در شرح دادخواست باید توضیح داده شود مالکیت خواهان بر چه مبنایی ایجاد شده و چه دلایلی آن را اثبات میکند.
اگر مالک باشیم، خلع ید بهتر است یا رفع تصرف عدوانی؟
این موضوع به وضعیت پرونده بستگی دارد.
اگر خواهان مالکیت خود را اثبات کرده یا دارای سند معتبر باشد و شخص دیگری بدون مجوز قانونی ملک را در اختیار گرفته باشد، ممکن است در بسیاری از پروندهها دعوای خلع ید مسیر مناسبتری باشد.
اما اگر هدف خواهان حمایت سریع از تصرف سابق باشد، دعوای رفع تصرف عدوانی میتواند مورد بررسی قرار گیرد.
تفاوت اصلی این است که:
- در خلع ید، مالکیت خواهان اهمیت اساسی دارد.
- در رفع تصرف عدوانی حقوقی، سبق تصرف خواهان اهمیت اصلی دارد.
رأی وحدت رویه شماره ۶۷۲ هیأت عمومی دیوان عالی کشور نیز بر این نکته تاکید دارد که دعوای خلع ید از اموال غیرمنقول فرع بر احراز مالکیت است.
تفاوت خلع ید و رفع تصرف عدوانی
| موضوع | خلع ید | رفع تصرف عدوانی |
|---|---|---|
| مبنای اصلی | مالکیت | سبق تصرف |
| اثبات مالکیت | ضروری است | الزاما ضروری نیست |
| خواهان | مالک | متصرف سابق |
| هدف | رفع تصرف غاصبانه مالک | بازگرداندن تصرف سابق |
| سند مالکیت | اهمیت اساسی | میتواند دلیل سبق تصرف باشد |
انتخاب بین این دو دعوا باید با بررسی اسناد و سابقه تصرف انجام شود.
رفع تصرف عدوانی حقوقی با کیفری چه تفاوتی دارد؟
تصرف عدوانی علاوه بر مسیر حقوقی، در برخی شرایط میتواند جنبه کیفری نیز داشته باشد.
در دعوای حقوقی، مقررات مواد ۱۵۸ به بعد قانون آیین دادرسی مدنی ملاک قرار میگیرد و تاکید اصلی بر سبق تصرف خواهان و عدوانی بودن تصرف بعدی است.
اما در تصرف عدوانی کیفری، شرایط تحقق جرم و احراز عناصر کیفری نیز اهمیت دارد و موضوع مالکیت جایگاه متفاوتی پیدا میکند.
در نظریات مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه نیز درباره تصرف عدوانی موضوع ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی، بر لزوم احراز مالکیت شاکی و عدوانی بودن تصرف تاکید شده است.
بنابراین نباید شرایط تصرف عدوانی حقوقی و کیفری را یکسان دانست.
دادگاه صالح برای اثبات مالکیت و رفع تصرف عدوانی کجاست؟
دعاوی مرتبط با مالکیت و تصرف در اموال غیرمنقول اصولا با محل وقوع ملک ارتباط مستقیم دارند.
بنابراین، دعوای مربوط به ملک باید با توجه به مقررات صلاحیت و محل وقوع مال غیرمنقول در مرجع صالح مطرح شود.
در دعوای رفع تصرف عدوانی، محل وقوع ملک نقش اصلی در تعیین صلاحیت محلی دارد.
قبل از ثبت دادخواست نیز باید مقررات جاری مربوط به صلاحیت ذاتی و ارزش خواسته بررسی شود تا پرونده در مرجع صحیح ثبت شود.
آیا برای رفع تصرف عدوانی داشتن سند مالکیت الزامی است؟
خیر، در تصرف عدوانی حقوقی، سند مالکیت شرط مطلق طرح دعوا نیست.
موضوع اصلی، اثبات سبق تصرف خواهان است.
با این حال، طبق ماده ۱۶۲ قانون آیین دادرسی مدنی، سند مالکیت میتواند بهعنوان دلیل سبق تصرف مورد استناد قرار گیرد؛ مگر اینکه طرف مقابل بتواند سبق تصرف خود را به شکل دیگری ثابت کند.
به همین دلیل، حتی مالک رسمی نیز برای انتخاب مسیر درست باید بررسی کند که آیا دعوای رفع تصرف عدوانی، خلع ید یا دعوای دیگری برای پرونده او مناسبتر است.
تصرف عدوانی ملک مشاع چگونه است؟
تصرف عدوانی میتواند در املاک مشاع نیز مطرح شود.
در املاک مشاع، ممکن است یکی از شرکا یا وراث بدون رضایت سایر شرکا تمام یا بخشی از ملک را در اختیار بگیرد.
بر اساس تحلیل منتشرشده از سوی کانون وکلای دادگستری مرکز، دعوای رفع تصرف عدوانی در مال مشاع با توجه به سبق تصرف و نحوه تصرف شریک دیگر قابل بررسی است و صرف مالکیت مشاعی متصرف، لزوما مانع طرح موضوع تصرف عدوانی نیست.
البته پروندههای املاک مشاع به دلیل تداخل حقوق چند مالک معمولا نیازمند بررسی دقیقتری هستند.
آیا ورثه میتوانند به سبق تصرف مورث استناد کنند؟
در برخی پروندهها، ملک پیش از فوت مورث در تصرف او بوده و پس از فوت، شخص دیگری آن را تصرف کرده است.
بر اساس نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه، از آنجا که وارث قائممقام مورث محسوب میشود، امکان استناد وارث به سبق تصرف مورث در دعوای رفع تصرف عدوانی پذیرفته شده است.
بنابراین سابقه تصرف مورث میتواند در پروندههای ارثی اهمیت زیادی داشته باشد.
دستور موقت در دعوای تصرف عدوانی
در برخی پروندهها ممکن است متصرف در زمان رسیدگی اقدام به احداث بنا، غرس درخت، کشت و زرع یا تغییر وضعیت ملک کند.
ماده ۱۷۴ قانون آیین دادرسی مدنی این امکان را پیشبینی کرده است که در صورت درخواست خواهان و موجه تشخیص دادن دلایل از سوی دادگاه، دستور جلوگیری از ایجاد آثار تصرف یا ادامه برخی اقدامات صادر شود.
این موضوع بهخصوص در پروندههایی اهمیت دارد که ادامه اقدامات متصرف ممکن است وضعیت ملک را پیچیدهتر کند.
اجرای حکم رفع تصرف عدوانی چگونه است؟
یکی از ویژگیهای مهم حکم رفع تصرف عدوانی، نحوه اجرای آن است.
مطابق ماده ۱۷۵ قانون آیین دادرسی مدنی،
اگر رأی مبنی بر رفع تصرف عدوانی، مزاحمت یا ممانعت از حق صادر شود، رأی به دستور مرجع صادرکننده اجرا میشود و درخواست تجدیدنظر مانع اجرای آن نیست.
این ویژگی یکی از تفاوتهای مهم دعاوی تصرف با بسیاری از دعاوی معمول حقوقی است.
هزینه و مدت زمان دادخواست اثبات مالکیت و رفع تصرف عدوانی
هزینه و مدت زمان این پروندهها یکسان نیست و به موضوع دعوا، وضعیت ملک، تعداد طرفین، نیاز به کارشناسی، تحقیقات محلی، استعلام ثبتی و اعتراض طرفین بستگی دارد.
در پرونده اثبات مالکیت ممکن است بررسی اسناد، استعلام ثبت و کارشناسی زمان بیشتری نیاز داشته باشد.
در رفع تصرف عدوانی نیز وضعیت تصرف، دلایل سبق تصرف و نیاز به معاینه محل میتواند بر مدت رسیدگی اثر بگذارد.
بنابراین تعیین زمان قطعی برای همه پروندهها امکانپذیر نیست.
نقش وکیل در دادخواست اثبات مالکیت و رفع تصرف عدوانی
یکی از مهمترین مسائل در این پروندهها، انتخاب عنوان صحیح دعوا است.
در بسیاری از اختلافات ملکی، خواهان تصور میکند باید همزمان اثبات مالکیت و رفع تصرف عدوانی بخواهد؛ در حالی که بر اساس شرایط پرونده، ممکن است مسیر مناسب یکی از موارد زیر باشد:
- اثبات مالکیت
- خلع ید
- رفع تصرف عدوانی
- تخلیه ید
- رفع مزاحمت
- رفع ممانعت از حق
- الزام به تنظیم سند رسمی
- یا ترکیبی از خواستههای دیگری که با یکدیگر قابل جمع باشند.
وکیل متخصص دعاوی ملکی میتواند پیش از ثبت دادخواست، اسناد مالکیت، سابقه تصرف، وضعیت ثبتی ملک و نحوه ورود متصرف را بررسی کرده و مشخص کند کدام دعوا شانس موفقیت بیشتری دارد.
یک اشتباه در همین مرحله ممکن است موجب صدور قرار عدم استماع و صرف هزینه و زمان اضافی شود.
جمعبندی
دادخواست اثبات مالکیت و رفع تصرف عدوانی از موضوعات مهم و در عین حال حساس دعاوی ملکی است؛ زیرا این دو عنوان اگرچه ممکن است در یک اختلاف ملکی کنار یکدیگر مطرح شوند، از نظر حقوقی ماهیت و شرایط متفاوتی دارند.
در دعوای اثبات مالکیت، خواهان باید مالکیت خود را اثبات کند؛ اما در رفع تصرف عدوانی حقوقی، سبق تصرف خواهان، تصرف بعدی خوانده و عدوانی بودن این تصرف اهمیت اصلی دارد.
از سوی دیگر، مطابق ماده ۱۶۳ قانون آیین دادرسی مدنی، طرح دعوای مالکیت میتواند بر امکان طرح دعوای تصرف عدوانی اثر بگذارد. به همین دلیل، قرار دادن بدون بررسی دو خواسته «اثبات مالکیت» و «رفع تصرف عدوانی» در یک دادخواست ممکن است نتیجه مناسبی نداشته باشد.
بهترین اقدام این است که پیش از ثبت دادخواست، وضعیت سند، سابقه تصرف، نحوه ورود متصرف و هدف اصلی خواهان بهصورت دقیق بررسی شود تا مشخص شود دعوای مناسب، اثبات مالکیت، رفع تصرف عدوانی، خلع ید یا عنوان حقوقی دیگری است.
در پروندههای ملکی، انتخاب درست عنوان دعوا میتواند به اندازه داشتن مدارک مناسب در نتیجه پرونده اهمیت داشته باشد.
سوالات متداول درباره دادخواست اثبات مالکیت و رفع تصرف عدوانی
در همه موارد خیر. ماده ۱۶۳ قانون آیین دادرسی مدنی برای کسی که درباره مالکیت اقامه دعوا کرده است محدودیتی در طرح دعوای تصرف عدوانی ایجاد میکند. بنابراین قبل از طرح همزمان این دو خواسته باید شرایط پرونده بررسی شود.
در دعوای حقوقی رفع تصرف عدوانی، داشتن سند رسمی شرط اصلی نیست و سبق تصرف خواهان اهمیت دارد. البته سند مالکیت میتواند مطابق ماده ۱۶۲ بهعنوان دلیل سبق تصرف مورد استناد قرار گیرد.
این موضوع به نوع دعوا بستگی دارد. در اثبات مالکیت، مالکیت محور اصلی است؛ اما در رفع تصرف عدوانی حقوقی، سبق تصرف اهمیت اساسی دارد.
در دعوای حقوقی تصرف عدوانی، اصل رسیدگی بر سبق تصرف و عدوانی بودن تصرف بعدی است. بنابراین صرف ادعای مالکیت طرف مقابل لزوما موضوع را خاتمه نمیدهد و مدارک و نحوه تصرف باید بررسی شود.
سند مالکیت، قرارداد، قبوض، شهادت شهود، تامین دلیل، گزارشهای محلی، تصاویر و سایر مدارکی که حضور و استفاده قبلی خواهان از ملک را نشان دهد میتواند مورد استفاده قرار گیرد.
از آنجا که دعوا مربوط به مال غیرمنقول است، محل وقوع ملک در تعیین مرجع صالح نقش اصلی دارد.
